“
“Trà trang không phát tài lớn, nhưng hiếm khi đóng cửa. Còn ai giàu to là nhờ tài sản tổ truyền tăng giá… Có lẽ hiện nay tôi là người trẻ nhất trong giới làm Phổ Nhĩ.”
— Sư phụ Hoàng Tân
Duyên Nợ Với Trà Phổ Nhĩ
Câu chuyện bắt đầu từ năm 1988, khi tôi được cử sang Bắc Việt Nam…
Năm 1988, tôi gia nhập Tập đoàn Tân Hoa, được cử sang Bắc Việt Nam, đóng tại Hà Nội. Ông chủ Đặng Hoa giao cho tôi lên vùng núi cao phía Bắc, sát biên giới Vân Nam, đến một địa phương gọi là tỉnh Hà Giang để thu mua một thứ gọi là “trà Hà Giang”.
Khi ấy tôi còn chưa biết đó chính là nguyên liệu của trà Phổ Nhĩ; người ta thường nghĩ chỉ có Vân Nam mới có Phổ Nhĩ. Tìm khắp nơi thì biết có một hai công ty nhà nước xuất nhập khẩu đang xuất mặt hàng này sang Hồng Kông.
Gợi ý ảnh: Vùng núi Hà Giang hoặc bao trà vận chuyển
Kích thước: 1200x600px
Qua một công ty hải sản lớn tên Halong Fiscom, tôi tìm được hàng và làm thủ tục xuất khẩu. Khi kiểm hàng ở Cảng Hải Phòng, thấy những bao dệt 40 kg đổ ra, thứ bên trong trông giống sợi rong biển hơn là trà; có bao còn phảng phất mùi rong!
🍃 Trà “Ba Một”
Nghĩ lại mới biết chính đó mới là loại thượng hạng mà dân trong nghề gọi là “ba một” – trà Phổ Nhĩ cổ thụ Hà Giang loại tốt nhất. Tôi nhớ lờ mờ giá khoảng 1,3 USD/kg, mỗi chuyến xuất chừng 5 tấn.
Từ đó, trà Phổ Nhĩ ở các lầu trà Hồng Kông bắt đầu bước vào quá trình chế biến, lên men và tàng trữ lâu dài. Và ngoài dân trong nghề, rất ít người Hồng Kông biết rằng thứ họ uống hàng ngày chính là tinh hoa đất trời Việt Nam!
Bí Quyết “Phát Trà”
Nghệ thuật làm chín trà – bí mật được truyền thừa qua nhiều thế hệ
Người dẫn tôi vào nghề là hai sư phụ Hoàng Tân và Trịnh Hằng, chủ Quảng Hằng Trà Hành trên Des Voeux Road West ở Thượng Hoàn (Sheung Wan).
“Phát trà” (làm chín) thế nào? Hóa ra là cho thêm một tỷ lệ nước vào trà, ủ đống rồi trùm bao bố 1–2 ngày, trà tự phát nhiệt đến 40°C!
2–3 ngày sau tăng lên 60°C, bốc khói, nóng bỏng tay; nếu cao nữa là “cháy”, sợi trà than hóa, pha một lần là hết “thủy”!
Quy Trình Phát Trà Truyền Thống
Tưới Nước & Ủ Đống
Cho thêm một tỷ lệ nước vào trà, ủ đống rồi trùm bao bố 1–2 ngày. Trà bắt đầu tự phát nhiệt.
🌡️ 40°C
Kiểm Soát Nhiệt Độ
2–3 ngày sau nhiệt tăng lên, bốc khói, nóng bỏng tay. Nếu cao quá là “cháy”, sợi trà than hóa!
🔥 60°C
Xẻ Đống & Phơi Khô
Khi trà lên tơ nấm trắng, phải xẻ đống ngay, trải đều ra nền. Mùa hè 5 ngày, mùa đông 7 ngày.
⏱️ 5-7 ngày
Lặp Lại 3 Lần
Rồi lại tưới nước phát lần hai, đánh đống… ba lần như thế, khoảng một tháng mới thành trà chín.
📅 ~1 tháng
Những chuyện này đều là bí quyết phối trộn mà mỗi trà trang tự nghĩ ra, làm lén phía sau cửa tiệm; ai nấy đều có khách lầu trà riêng. Ngành lại không đoàn kết, lầu trà luôn ép giá. 10 năm đầu giá mua ở Hồng Kông đứng yên: 700 HKD một picul!
Hành Trình Ba Thập Kỷ
Từ những ngày đầu ở Hà Nội đến xưởng trà Sài Gòn
Giai Đoạn I: Đồng Hưng Đời Thứ Nhất
Xưởng Quang Việt ở Gia Lâm (Hà Nội). Làm xong đều bán cho Quảng Hằng Trà Hành ở Thượng Hoàn, Hồng Kông.
- •Quảng Vân Cống Bính (1996): Phát một mẻ “ít nước – đống lớn” 4 tấn Phổ Nhĩ
- •Đồng Hưng đời hai (1995–1997): OEM trà chín cỡ 6.000 bánh
Giai Đoạn II: “Bách Hoa Tề Phóng”
Hợp tác với người Đài Loan, phục dựng nhiều nhãn hiệu trà cổ.
- •Hồng Ấn, Hoàng Ấn, Lục Ấn, Phổ Khánh Tử Phiếu
- •Bắt đầu nắn bánh bằng túi vải thay khuôn sắt
Giai Đoạn III: Cơn Sốt Phổ Nhĩ
Đài Loan và Đại lục bùng nổ cơn sốt Phổ Nhĩ.
- •Phúc Nguyên Xương, Quần Ký, Kính Xương
- •2005: Sang Phôngsali (Lào) mua vài tấn trà cổ thụ
Khai Phá Hoàng Liên Sơn
Khai phá trà Phổ Nhĩ cổ thụ trong rừng hoang trên dãy Hoàng Liên Sơn. Loại cổ thụ này rất gần với cổ thụ Bản Chương ở Vân Nam.
“Bên tôi thì cả núi là cổ thụ!”
Xứ Sở Chè Cổ Thụ Suối Giàng
Nơi những cây chè khổng lồ hàng trăm năm tuổi vẫn còn tồn tại
Gợi ý ảnh: Toàn cảnh Suối Giàng / cây chè cổ thụ
Kích thước: 1400x700px
“Chưa thấy ở đâu có cây chè lâu năm như ở Suối Giàng… Chè ở đây độc đáo, trong bát nước chè xanh có đủ 18 vị đầu đẳng của chè trên thế giới.”
— Viện sĩ Djemmukhatze, Viện hàn lâm khoa học Liên Xô
Nằm vắt vẻo ở độ cao gần 1.400m so với mực nước biển, Suối Giàng nghĩa là “suối của trời” mà có nhà báo nọ đã ví von là “của thượng giới đánh rơi”.
Chè Shan tuyết cổ thụ Suối Giàng xưa nay được xem là một trong những thức uống thơm ngon bậc nhất. Giống chè càng già, thân càng trắng mốc. Búp có màu trắng xám, nhìn giống như có một lớp phấn hoặc lông như bông tuyết nên người dân gọi là chè tuyết.
Hương Thơm
Mùi hương thanh cao của núi ngàn
Vị Đậm
Nước chè sóng sánh như mật ong rừng
Nước Xanh
Hội tụ đủ 18 vị đầu đẳng thế giới
Trà Việt Nam – Tinh Hoa Ẩn Giấu
Tại sao trà cổ thụ Việt Nam còn tốt hơn cả Bản Chương?
🏆 95% Nguyên Liệu Từ Việt Nam
Khoảng 95% sản lượng của tôi đến từ Việt Nam, nổi bật là các vùng núi cao ở Tây Bắc. Sau năm 2002, toàn bộ nguyên liệu trà đều được lấy từ Việt Nam.
Sự khan hiếm cây trà cổ thụ thật ở Vân Nam và Lào đã đẩy giá nguyên liệu thô lên cao. Giá trà “Ban Cheong” được công bố công khai mỗi vụ xuân, trong suốt 25 năm đã liên tục lập kỷ lục. Ngay cả trong thời kỳ Covid, giá còn leo lên tới 20.000 RMB cho mỗi 500g!
“Nông trại cổ Bàn Chương chỉ có khoảng 50 cây, vậy mà những sản phẩm tự xưng là trà Bàn Chương lại lên đến hàng triệu chiếc, hàng tấn… khắp Trung Quốc. Chỉ là một sáo ngữ rỗng!”
Theo ý kiến của tôi, Trà Rừng Hà Giang của chúng ta ở nhiều khía cạnh còn tốt hơn về chất lượng trà, vị đậm, tuổi cây cổ cao hơn, độ cao lớn hơn, thời tiết, thổ nhưỡng cũng như địa hình đá – đều là những mặt vượt trội so với Bản Chương!
So Sánh Trà Cổ Thụ
Lời Kết
Trà tốt, mười năm hay trăm năm rồi cũng sẽ hay. Tôi tin cổ thụ của chúng tôi không khác với xưa kia ở Vân Nam. Những gì chúng tôi làm không chỉ là bảo tồn một nghề thủ công đang dần mai một, mà còn là giữ gìn tinh hoa đất trời Việt Nam – thứ mà rất ít người biết đến.
Master Wong
Người trẻ nhất trong giới làm Phổ Nhĩ